چند رسانه اي جستجوي دانلودها بالا
چينش براساس : پيش فرض | نام | تاريخ | بازدید | [نزولي]
تعداد فايلها: 2
فايل ها:
نهج البلاغه خوانی : خطبه 223 - بخش سوم | مراسم هفتگی - 94/10/03 | دکتر جهان بین

سايز فايل :MB 8.5|10 Min


نکات مناسبتی : مفهوم شناسی فتنه در نهج البلاغه(1) به مناسبت حماسه نهم دی | مراسم هفتگی - 3 دی 94 | دکتر جهان بین

سايز فايل :MB 9|10 Min

فايل كم حجم صوتي

Profile

برچه وقایعی می توان فتنه اطلاق نمود؟

ما در فراز و فرود حیات اجتماعی با وقایع و حوادث گوناگونی روبرو می شویم.از جمله سوالاتی که می تواند مطرح شود آن است که برچه وقایعی می توان فتنه اطلاق نمود؟در پاسخ به سوال فوق در ابتدا به تعریف فتنه پرداخته و در ادامه به بیان ویژگیهای آن می پردازیم.

ریشه لغوی کلمه «فـتـنـه»، مـصـدر عـربـى از مـاده فـَتـَن اسـت و در لغـت به معناى «در آتش انداختن» و «گـداخـتـن سـیـم و زر» جـهـت آزمـایـش و جـدا سـاخـتـن مـواد خـالص آن از نـاخـالصى هاست.علی(ع) در باره فتنه می فرمایند:

 ان الفتن اذا اقبلتْ شبَّهت و اذا ادبرت نبَّهتْ. یُنکَرْنَ مقبلاتٍ و یُعْرَفْنَ مدبرات. یَحُمْنَ حَومَ الریاح، یُصِبْنَ بلداً و یُخْطِئْنَ بلداً. اَلا و انَّ اخوفَ الفِتَن عندی علیکم فتنهُ بنی امیه، فإنَّها فتنهٌ عَمیاءٌ مُظلمهً: عمَّتْ خُطَّتُها و خَصَّتْ بَلِیَّتُها، و اصاب البلاء مَن ابصر فیها، و اخطأ البلاءُ من عمِی عنها. …

"فتنه‌ها هنگامی که روی می‌آورند شبیه حق می‌باشند و آنگاه که می‌روند و به پایان می‌رسند، حقیقت خود را می‌نمایانند و هوشیار می‌سازند. ناشناخته می‌آیند و شناخته شده می‌روند. همچون گردباد می‌گردند و شهری را ویران می‌کنند و شهری را وامی‌گذارند. آگاه باشید که نزد من بیمناکترین فتنه‌ها برای شما فتنه نفاق بنی امیه است زیرا که آن، فتنه‌ای کور و تاریک است. همگان را در برمی‌گیرد و مصیبتش خاص مؤمنان است و گرفتاریش به کسانی می‌رسد که از آن آگاهی دارند و بی‌خبران را آسیبی نمی‌رساند.» (خطبه ۹۳)

در این بیان شریف، فتنه دارای ویژگیهای زیر است:

الف- آغازی نا آشنا و پایانی روشن

علی(ع) در عبارت " ان الفتن اذا اقبلتْ شبَّهت و اذا ادبرت نبَّهتْ. یُنکَرْنَ مقبلاتٍ و یُعْرَفْنَ مدبرات" تاکید می کنند که فتنه آنگاه که رو می کند مردم را دچار شبهه می کند. شبهه از آن جهت شبهه گفته می شود که شبیه حق است.( «وَ اِنَّما سُمِّیَتِ الشُّبْهَهُ شُبْهَهً لاَِنَّها تُشْبِهُ الْحَقَّ )خطبه ۳۸اما وقتی پشت می کند ایجاد تنبه می کند.فتنه به صورت ناشناس رو می کند اما آنگاه که می گذرد، روشن می گردد.

به عبارتی از آن جا که در دوران فتنه حق و باطل ممزوج می گردند و فضای شبهه غلبه دارد، تشخیص بسیار مشکل می شود. علی(ع) در این خصوص می فرمایند:

" انمابَدءُ وقوعِ الفِتَن اهواءٌ تتبع و احکامٌ تُبتَدَع، یُخالف فیها کتاب الله و یتولی علیها رجالٌ رجالاً علی غیر دین الله.
همانا پیدایش فتنه‌ها هواهایی است که پیروی می‌شوند و بدعت‌هایی است که گذارده می‌شوند. در چنین شرایطی با کتاب خدا مخالفت می‌شود و مردانی مردان دیگر را پیروی می‌کنند.

به عبارت دیگر، همانا ریشه فتنه ها در آن است که عده ای از هواهای نفسانی خود پیروی می کنند و سپس درجهت توجیه آن بدان لباس شرعی می پوشانند و به اصطلاح شهوت عملی خود را تئوریزه می کنند و موجه جلوه می دهند.

این منشاء های شیطانی می تواند به عنوان نمونه یکی از عوامل زیر باشد:

۱- دنیازدگی :علی (ع) در خطبه سوم نهج البلاغه در همین خصوص می فرماید:

"فما راعَنِى الا وَ النّاسُ الَىَّ کَعُرْفِ الضَّبُع یَنْثالُونَ عَلَىَّ مِنْ کُلِّ جانِبٍ، حَتّى لَقَدْ وُطِى ءَ الْحَسَنانِ، وَ شُقَّ عِطافِى ، مُجْتَمِعِینَ حَوْلِى کَرَبِیضَهِ الْغَنَم فَلَمّا نَهَضتُ بِالْاءمْرِ نَکَثَتْ طائِفَهٌ وَ مَرَقَتْ اءُخْرى وَ قَسَطَ آخَرُونَ کَاءَنَّهُمْ لَمْ یِسْمَعُوا اللّهَ سُبْحانَهُ یِقُولُ: "تِلْکَ الدّارُ الاخِرَهُ نَجْعَلُها لِلَّذِینَ لا یُرِیدُونَ عُلُوَّا فِى الْاءَرْضِ وَ لا فَسادا وَ الْعاقِبَهُ لِلْمُتَّقِینَ، "بَلى وَ اللّهِ لَقَدْ سَمِعُوها وَ وَعَوْها، وَ لکِنَّهُمْ حَلِیَتِ الدُّنْیا فِى اءَعْیُنِهِمْ وَ راقَهُم زِبرِجُها."

"بناگاه ، دیدم که انبوه مردم روى به من نهاده اند، انبوه چون یالهاى کفتاران . گرد مرا از هر طرف گرفتند، چنان که نزدیک بود استخوانهاى بازو و پهلویم را زیر پاى فرو کوبند و رداى من از دو سو بر درید. چون رمه گوسفندان مرا در بر گرفتند. اما، هنگامى که ، زمام کار را به دست گرفتم جماعتى از ایشان عهد خود شکستند و گروهى از دین بیرون شدند و قومى همدست ستمکاران گردیدند. گویى ، سخن خداى سبحان را نشنیده بودند که مى گوید: "سراى آخرت از آن کسانى است که در زمین نه برترى مى جویند و نه فساد مى کنند و سرانجام نیکو از آن پرهیزگاران است.آرى ، به خدا سوگند که شنیده بودند و دریافته بودند، ولى دنیا در نظرشان آراسته جلوه مى کرد و زر و زیورهاى آن فریبشان داده بود."

از نمونه های بارز این افراد می توان از جناب زبیر نام برد.او که سیف الاسلام لقب داشت و علی(ع) بر سر جنازه اش بسیار گریست به خاط غرق شدن در لذات دنیا و به خاطر حرص جاه و مقام و در اثر تلقینات و فشارهای پسرش از صف علی(ع) جدا شد و در مقابل ایشان قرار گرفت.

۲- شهرت طلبی :

علی(ع) در این مورد می فرمایند:

"وَ کَمْ مَنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالاِحسانِ اِلَیهِ وَ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَیهِ وَ مَفتونِ بِحُسنِ القَوْلِ فیهِ وَ مَا اِبْتَلَی اللهُ اَحَداً بِمِثْلِ الاِمْلاءِ لَهُ."

"بسا کسان که نکوحالی‌شان دام بلاست. خطاپوشی شان موجب غرور است و حُسن شهرت و سخن نیکو درباره آن ها سبب غلتیدن به دام فتنه است. در میان آزمون‌های الهی، هیچ آزمونی همانند مهلت دادن به چنین کسانی نیست."

و در فراز دیگری اشاره می دارند:

"رُبَّ مَفتُونٍ بِحُسْنِ القَولِ فیه."

"بسا کسان که با ستوده شدن به مرداب فتنه در افتاده اند. "

۳- حسادت:

علی(ع) در جای دیگری حسادتها را عامل ایستادگی در برابر حق می داند:

" وَالله مَا تَنْقِمُ مِنّا قُرَیْشٌ الاّ انَّ اللهَ اِخْتَارَنَا عَلَیهِم"

"به خدا سوگند! قریش از ما انتقام نمی‌گیرد جز به آن علتی که خداوند ما را از میان آنان برگزید و گرامی داشت."

ب- فتنه همه گیر است

علی(ع) در فراز دیگری می فرمایند:

"یَحُمْنَ حَومَ الریاح، یُصِبْنَ بلداً و یُخْطِئْنَ بلداً".  در این عبارت، حضرت تاکید می فرمایند که فتنه مانند گردباد است که بر هر شهری وزیدن می گیرد و هیچ شهری نیست که با آن درگیر نشود اما در برخی شهرها حادثه می آفرینند و خرابی به دنبال دارند و برخی شهرها به سلامت آن را پشت سر می گذارند.

ج- آگاهان در معرض تهدیدند

علی(ع) در عبارت " و اصاب البلاء مَن ابصر فیها، و اخطأ البلاءُ من عمِی عنها"تاکید می کنند که در فتنه، کسانی که آگاهی به فتنه دارند و آن راشناخته اند نگرانی و سختی، دامنگیر او می گردد و کسانی که در غفلتند و متوجه فتنه نیستند، تهدیدی برای وی نیست.ایشان در خطبه ۱۵۱نیز می فرمایند که"آن کس که به مقابله با فتنه ها برخیزد کمرش را می شکند و کسی که در فرونشاندن آن تلاشکند او را درهم می کوبد"

د- آغاز کننده لزوما پایان دهنده نیست

در تعبیری از علی(ع) هرکسی که آتش فتنه را بیفروزد خود نیز در آن خواهد سوخت. "من شَبَّ نار الفتنه کان وَقوداً لها".بر این اساس، اینگونه نیست که آغاز کننده فتنه خود مصون باشد بلکه در ادامه، کار از دست او خارج می شود وخود نیز، هیزم فتنه می گردد.

ه- فتنه، وحدت را به هم می ریزد

علی(ع) در خطبه ۱۵۱که طی آن به بیان خبری از فتنه های آینده می دهند می فرمایند:

سپس فتنه ای سربرآورد که سخت لرزاننده و درهم کوبنده و نابودکننده است.قلب ها پس از استواری می لغزند و مردانی پس از درستی و سلامت گمراه می گردند و افکار و اندیشه ها به هنگام هجوم این فتنه ها پراکنده و عقائد پس از آشکارشدنشان به شک و تردید دچار می گردد.

و- فتنه نرم و خزنده است:

علی(ع) در تعبیری در خصوص فتنه با اشاره به خزنده بودن آن می فرمایند:

تَبدَءُ فی مدارج خفیه

در این عبارت ذکر شده است که فتنه ها به صورت پنهانی ظاهر می شوند.به عبارتی کسی احتمال نمی دهد که فتنه ای هست.

براین اساس می توان چنین بیان داشت که هر واقعه ای که در آن، حق و باطل به روشنی قابل دریافت نباشند و با توجه به پیچیدگی بسیار، همه را در معرض آسیب قرار دهد و وحدت اجتماعی در معرض خطر قرار گیرد و خود شروع کننده نیز در آتش آن بیفتد و توان جمع کردن کار را نداشته باشد و کسانی که بخواهند در مقابل آن قرار گیرند در معرض انواع تهدیدها و تخریبها قرار می گیرند می توان به عنوان فتنه قلمداد کرد.